Кој беше Марсел Бројер?
Човекот што го претвори велосипедот во модернизам
Ако денес металната столица ви изгледа „нормално“ — виновникот е најверојатно Marcel Breuer.
Архитект, дизајнер и еден од најнемирните умови на Bauhaus, Бројер не создаваше мебел што треба да изгледа „ново“. Создаваше мебел што никогаш не старее.
Постои момент, некаде во 1925 година, кога еден млад дизајнер во Десау го гледа сопствениот велосипед и си поставува едно едноставно прашање:
„Ако велосипедот може да биде лесен, цврст и елегантен — зошто не и столицата?“
Тој момент ја смени историјата на мебелот засекогаш.
Почетокот: Bauhaus и непослушниот ум
Марсел Лајош Бројер е роден во 1902 година во Печ, Унгарија. На само дваесет и една година веќе е во Десау, Германија, каде учи и работи на можеби највлијателната уметничка школа на 20 век — Bauhaus.
Таму не ги учеле студентите само како да создаваат „убави“ предмети. Ги учеле како да размислуваат.
Функцијата доаѓа прва. Формата следува. Материјалот диктира. Производот мора да работи за луѓето — не обратно.
Бројер брзо станува една од младите ѕвезди на школата. На само 23 години веќе раководи со работилницата за мебел. Но неговиот вистински пробив доаѓа кога решава да го напушти дрвото и да погледне кон нешто што тогаш изгледало речиси индустриски и студено: челичните цевки.
Велосипедот што стана столица
Легендата вели дека Бројер го купил својот Adler велосипед токму за да го проучи. Додека ги гледал лесните, цврсти и флексибилни челични цевки на рамката, сфатил дека истиот принцип може да функционира и кај мебелот.
Минимум материјал.
Максимум стабилност.
Лесна структура.
Масовно производство.
Резултатот биле предмети што денес не се само столици — туку културни артефакти.
Не метафорично. Буквално.
Неговите модели денес се изложени во музеи, копирани милиони пати и сè уште произведувани речиси идентично како пред еден век.
„Добриот дизајн не е за тоа да изгледа ново денес.
Тој треба да изгледа современо и за сто години.“
— принцип што постојано се поврзува со филозофијата на Бројер
Четирите икони што ја сменија историјата
01 · Wassily Chair (1925)
Именувана по Wassily Kandinsky, кој бил фасциниран кога ја видел за првпат. Столицата изгледала повеќе како машина отколку како класичен мебел.
Денес е дел од колекциите на Museum of Modern Art, Victoria and Albert Museum и десетици други музеи.
02 · Cesca Chair (1928)
Кантилевер конструкција: без задни ногарки, само метална рамка и трска.
Една од најкопираните столици во историјата.
Може да ја видите во Њујорк, Барселона, Копенхаген — и, ако гледате внимателно, во неколку скопски кафулиња.
03 · S32 / S64
„Лебдечката“ столица.
Конструкцијата без задни ногарки функционира не преку маса и тежина, туку преку прецизно пресметана флексибилност на металот.
Минимализам пред минимализмот да стане тренд.
04 · Tecta D4
Лежалка што комбинира тубуларен метал и кожа во нешто што изгледа футуристички дури и денес.
Не само мебел за седење — туку нова идеја за одмор, простор и движење низ домот.
Архитектот што сакал да биде запаметен поинаку
Иронијата кај Бројер е речиси филмска.
Тој не сакал светот да го памети по столиците.
Подоцна, по соработката со Walter Gropius и периодот на Harvard University, Бројер постепено се оддалечил од индустрискиот мебел и се посветил на архитектурата.
Неговиот Whitney Museum of American Art, IBM истражувачкиот центар и десетици модернистички објекти низ САД биле дел од наследството што сакал да остане зад него.
Но светот одлучил поинаку.
Зградите ги гледаш кога патуваш.
Столицата — секој ден.
И секојпат кога некој ќе седне на Cesca или ќе ја погледне Wassily, Бројер е таму. Невидлив, но незаменлив.
10 факти кои (можеби) не ги знаевте за Бројер
1. Велосипедот Adler
Инспирацијата за тубуларниот, цевчестиот метал дошла директно од рамката на неговиот лично купен Adler велосипед — материјал кој дотогаш никој не го поврзувал со мебел за дом.
2. Само 23 години
Бројер бил само 23 години стар кога ја дизајнирал Wassily Chair и веќе раководел со работилницата за мебел на Bauhaus.
3. Кандински и столицата
Wassily Chair не е именувана по Кандински затоа што Бројер сакал — туку затоа што сликарот бил толку восхитен кога ја видел, дека го кажал гласно. Името се задржало.
4. Cesca = Francesca
Cesca Chair е именувана по неговата посвоена ќерка Francesca — еден од поретките лични гестови во историјата на иначе строго функционалниот Bauhaus дизајн.
5. Бегство од нацизмот
Кога нацистите ја затвориле Bauhaus школата во 1933, Бројер прво избегал во Лондон, потоа во Кембриџ, Масачусетс каде предавал на Харвард покана на Гропиус.
6. MoMA постојана колекција
Wassily Chair е дел од постојаната колекција на Museum of Modern Art во Њу Јорк — ставена меѓу врвните остварувања на 20 век.
7. Архитект, не дизајнер
Самиот Бројер подоцна инсистирал дека е пред сè архитект — и бил непријатно изненаден кога историјата повеќе го паметела по столиците отколку по зградите.
8. Cantilever = физика
Неговите кантилевер столици (без задни ногарки) се стабилни не преку тежина, туку преку пресметана флексибилност на металот — принцип позајмен директно од инженерството.
9. Над 1 милион копии
Cesca Chair е меѓу најкопираните дизајни во историјата на мебелот — проценките говорат за над еден милион нелиценцирани реплики ширум светот.
10. Сè уште во производство
Knoll International и Thonet и денес ги произведуваат оригиналните Breuer модели — непроменети, лиценцирани, истите. Сто години подоцна.
Зошто Бројер е релевантен денес — и овде
Во Македонија, а и пошироко на Балканот, сè уште постои идејата дека добриот дизајн е луксуз резервиран за „некои други“ простори. Бројер ја урнал таа идеја уште во 1925 година.
Добриот дизајн е демократски.
Тубуларниот (цевчестиот) метал бил евтин за производство. Функционалноста не морала да биде скапа. Убавото и трајното не биле спротивности.
Токму тој принцип стои и зад секој добар ентериер денес: кога просторот е создаден за луѓето што навистина живеат во него, функцијата и естетиката престануваат да бидат конфликт.
Тие стануваат иста работа.
И ако некогаш ви се чини дека вашата столица е „само столица“ — Бројер веројатно би се насмевнал.
Бидејќи со него, столицата престана да биде само предмет. Стана идеја.
0 comments