23
Јул

Основоположници на македонското современо сликарство, 6 уметници што ја обоиле Македонија

Кога зборуваме за добар ентериер, често велиме дека домот треба да има душа. Истото важи и за уметноста. Таа не е само украс на ѕидот – таа е приказна, идентитет и чувство.

Македонската современа ликовна уметност, каква што ја познаваме денес, своите темели ги добива веднаш по Втората светска војна. Во тие години се создаваат првите национални културни институции, се отвораат галерии, уметнички училишта и започнува организираниот изложбен живот. Токму тогаш се појавува генерацијата сликари кои ќе ја обликуваат визуелната меморија на Македонија за следните децении. 

Кога велиме на „прва повоена генерација“ мислиме на првата генерација македонски сликари што го создаваат современото македонско сликарство по Втората светска војна (1945–1960), односно уметниците кои ги поставуваат темелите на националната ликовна сцена во тогашна Народна Република Македонија. Денес тие се сметаат за класици и се столб на уметничкото наследство на независна Македонија.

Историски контекст

По 1945 година, за првпат се создаваат институциите на современата македонска култура:

  • се основа Друштвото на ликовните уметници на Македонија (ДЛУМ);
  • се отвора Уметничкото училиште во Скопје;
  • започнува организираниот изложбен живот;
  • се формираат музеи и галерии;
  • се создава првата генерација академски образувани македонски уметници.
🎨 Лазар Личеноски, Никола Мартиноски и Димитар Пандилов Аврамовски се сметаат за тројцата главни основоположници на современото македонско сликарство.

Лазар Личеноски – човекот што ја обоил Македонија

Ако постои сликар чии бои веднаш се препознаваат, тоа е Лазар Личеноски.

Неговите платна се исполнети со интензивни сини, зелени, црвени и окер тонови. Планините, селата, носиите и македонските пејзажи кај него никогаш не се само документарни – тие се емоција.

Личеноски бил и еден од луѓето кои помогнале да се постават темелите на современата македонска ликовна сцена и активно учествувал во создавањето на институциите што и денес ја чуваат македонската уметност.

За инспирација:
https://nationalgallery.mk/lazar-lichenoskimk/

Никола Мартиноски – сликарот на човекот

Додека Личеноски ја слика природата, Никола Мартиноски го слика човекот.

Неговите најпознати дела прикажуваат мајки со деца, селани, занаетчии, Роми, музичари и обични луѓе. Во нив нема идеализација – има живот.

По школувањето во Букурешт и Париз, тој ги носи европските модернистички влијанија во Македонија и создава препознатлив експресивен стил кој денес се смета за еден од најважните во македонската историја на уметноста.

Повеќе за Мартиноски:
https://nationalgallery.mk/jubilejna-izlozhba-na-akademik-nikola/

Mimi

Димитар Пандилов Аврамовски – мајсторот на светлината

За разлика од експресивноста на Мартиноски и Личеноски, Пандилов носи смиреност.

Неговите пејзажи, улици и дворови имаат речиси медитативна атмосфера. Во нив светлината е главниот лик.

Многумина го сметаат за еден од тројцата најважни основоположници на современото македонско сликарство. 

Вангел Коџоман – хроничарот на традицијата

Коџоман останува препознатлив по реалистичните композиции исполнети со традиционална архитектура, народни носии и секојдневниот живот.

Неговите дела претставуваат визуелна архива на Македонија од првата половина на XX век.

Во 2024 година Националната галерија организираше голема изложба по повод 120 години од неговото раѓање.

🏛️ Националната галерија на Македонија започнала да се формира во 1948 година токму по иницијатива на овие уметници и нивните современици. Прв организатор бил сликарот Борко Лазески.

Томо Владимирски

Ако сакате стариот Охрид, камените улици и белите фасади со црвени покриви – голема е веројатноста дека ќе ви се допадне Томо Владимирски.

Неговите дела денес имаат и документарна вредност, бидејќи зачувале изглед на архитектура која во меѓувреме значително се променила.

Томо Владимирски (1904–1971) 🎨 „Живеам за да сликам и сликам за да живеам.“

Борко Лазески

Освен како извонреден сликар, Борко Лазески има огромно значење и затоа што бил првиот директор и организатор на идната Национална галерија. Познат е по монументалните композиции, фреските и јавните мозаици кои оставиле силен белег во македонската култура.

Како овие сликари влијаат врз современиот ентериер?

Иако твореле пред повеќе од половина век, нивната палета денес изгледа изненадувачки современо.

Во Декорама често препознаваме инспирација токму во нивните дела:

  • земјени окер и теракота тонови;
  • маслинесто зелена;
  • длабока ултрамарин сина;
  • природни текстури;
  • минималистички ентериери со едно силно уметничко дело како визуелен фокус.

Добро избраната слика не е само декорација. Таа станува центар околу кој се гради атмосферата на целиот простор.

Каде да ги видите нивните дела?

Најголемиот дел од нивните оригинали се чуваат во Националната галерија на Македонија, а дел од колекцијата може да се разгледа и онлајн.

Корисни линкови:

• Национална галерија – https://nationalgallery.mk/

• Виртуелна изложба на Лазар Личеноски – https://nationalgallery.mk/women-in-the-work-of-lichenski-virtual-tour/

• Јубилејна изложба на Никола Мартиноски – https://nationalgallery.mk/jubilejna-izlozhba-na-akademik-nikola/

Во време кога ентериерите стануваат сè поминималистички, едно внимателно избрано уметничко дело може да внесе повеќе карактер отколку десетици декоративни предмети. А кога тоа дело доаѓа од некој од основоположниците на македонската современа уметност, просторот добива уште една вредност – приказна што останува.